عطا ملك جوينى

486

تاريخ جهانگشاى جوينى ( فارسى ) ( ط دنياى كتاب )

كلمهء « تاكور ؟ ؟ ؟ » جهانگشا « تكفور » استعمال كرده است ، پس از مقايسهء عبارات دو مؤلّف مزبور با يكديگر شكّى باقى نمىماند كه آنچه جوينى از آن بلفظ « تاكور ؟ ؟ ؟ » تعبير مىكند عينا همانست كه ابن العبرى بلفظ « تكفور » ادا مىكند ، و بعبارة اخرى معلوم مىشود كه « تاكور ؟ ؟ ؟ » و « تكفور » هردو اسم يك مسمّى و دو املاى مختلف يك كلمه بوده ، و نتيجهء قطعى آن آنكه صواب درين كلمه در عبارت جهانگشا در هردو موضع مذكور « تاكور » است با تاء مثنّاة فوقانيّه بطبق نسخهء ه ، و ساير نسخ همه محرّف و تصحيف نسّاخ است ، حال ببينيم تكفور و تاكور چه كلمه‌ايست و مقصود از آن‌چه : كلمهء تكفور را مورّخين قرن هفتم الى نهم هجرى از قبيل همين ابن العبرى ما نحن فيه در مختصر الدّول و ابن بيبى در تاريخ سلاجقهء روم و ابن فضل اللّه العمرى در التّعريف بالمصطلح الشّريف و قلقشندى در صبح الأعشى و حمد اللّه مستوفى در نزهة القلوب و لابد غير ايشان نيز در مآخذ ديگر بعنوان لقب نوعى از قبيل قيصر و خاقان و فغفور و نحوه براى عموم ملوك ارمينيهء صغرى « 1 » يعنى ارمينيهء غربى واقع بر ساحل شمالى شرقى مديترانه كه پاىتخت آن شهر معروف سيس « 2 » بوده استعمال كرده‌اند ، ابن فضل اللّه

--> ( 1 ) اين مملكت ارمينيهء صغرى در اواخر قرن پنجم هجرى بتوسّط ارامنهء مهاجر كه از ارمنستان اصلى از مقابل قدرت روزافزون سلاجقهء روم گريخته و به اين ولايات كوهستانى واقع در منتهاى زاويهء شمالى شرقى مديترانه پناهنده شده بودند تأسيس شد و قريب مدّت سه قرن از حدود 473 - 776 هجرى دوام كرد و عاقبت درين تاريخ اخير بدست مماليك مصر منقرض شد ، و آخرين ملوك اين طبقه لئون ششم كه بپاريس پناهنده شده بود در يكى از صوامع آن شهر در سنهء 795 هجرى وفات نمود ، و اين ارمينيه را مورّخين مسلمين غالبا بلفظ بلاد سيس بمناسبت آنكه پاىتخت آن شهر سيس بوده و بلاد الأرمن و بلاد ابن لاون يا ابن ليون ( يعنى Leon ) بمناسبت آنكه نام بسيارى از افراد اين سلسله لئون بوده نام برده‌اند ، و ابن بيبى دائما اين كلمه اخير را به صورت ليفون مىنويسد ، ( 2 ) شهر سيس هنوز نيز باقى و واقع است در 85 كيلومترى شمال شرقى ادنه بر لب يكى از فروع رود جيحان موسوم بدلى چاى و فعلا شهركى است مختصر داراى پنج